रायगडावरील सिंहासन आणि स्वाभिमानाचा सूर्य

  ६ जून १६७४ हा दिवस भारतीय इतिहासातील एक अद्वितीय आणि अभिमानास्पद पर्व आहे. या दिवशी रायगडाच्या पवित्र भूमीवर छत्रपती शिवाजी महाराजांचा राज...

 

६ जून १६७४ हा दिवस भारतीय इतिहासातील एक अद्वितीय आणि अभिमानास्पद पर्व आहे. या दिवशी रायगडाच्या पवित्र भूमीवर छत्रपती शिवाजी महाराजांचा राज्याभिषेक झाला आणि हिंदवी स्वराज्याला अधिकृत स्वरूप प्राप्त झाले. हा केवळ एका राजाच्या राज्यारोहणाचा सोहळा नव्हता, तर शतकानुशतके परकीय सत्तेखाली दबलेल्या जनतेच्या स्वाभिमानाचा पुनर्जन्म होता. रायगडावरील सिंहासनावर आरूढ होताना शिवरायांनी केवळ मुकुट धारण केला नाही, तर संपूर्ण जनतेच्या आशा, आकांक्षा आणि स्वातंत्र्याची जबाबदारी आपल्या खांद्यावर घेतली.

छत्रपती शिवाजी महाराजांचे संपूर्ण जीवन हे संघर्ष, धैर्य, दूरदृष्टी आणि लोककल्याण यांचे मूर्तिमंत उदाहरण आहे. जिजाऊ मातांच्या संस्कारांत वाढलेल्या शिवबांनी लहानपणीच स्वराज्याचे स्वप्न पाहिले. त्या काळात भारतातील अनेक भागांवर परकीय सत्तांचे वर्चस्व होते. सामान्य जनता अन्याय, अत्याचार आणि असुरक्षिततेच्या छायेत जीवन जगत होती. अशा परिस्थितीत एका तरुणाने "हे राज्य व्हावे ही श्रींची इच्छा" असे म्हणत स्वराज्याचा संकल्प केला आणि तो प्रत्यक्षात साकार करून दाखवला.

शिवाजी महाराजांनी तलवारीच्या बळावर राज्य निर्माण केले नाही; त्यांनी लोकांच्या विश्वासाच्या बळावर स्वराज्य उभे केले. त्यांची युद्धनीती, गनिमी कावा, प्रशासन व्यवस्था, आरमार उभारणी आणि किल्ल्यांचे जाळे यामागे केवळ शौर्य नव्हते, तर असामान्य बुद्धिमत्ता आणि राष्ट्रनिर्मितीची दूरदृष्टी होती. त्यामुळेच त्यांचे कार्य केवळ महाराष्ट्रापुरते मर्यादित न राहता संपूर्ण भारतासाठी प्रेरणादायी ठरले.

रायगडावरील राज्याभिषेक सोहळा हा भारतीय संस्कृती, परंपरा आणि स्वाभिमानाचा भव्य उत्सव होता. काशीचे विद्वान गागाभट्ट यांच्या हस्ते वैदिक पद्धतीने महाराजांचा राज्याभिषेक करण्यात आला. *"छत्रपती"* ही पदवी धारण करून शिवाजी महाराजांनी जगाला सांगितले की या भूमीवर स्वाभिमानाने जगणारी आणि स्वतःचे राज्य निर्माण करणारी शक्ती उभी राहिली आहे. हा सोहळा एका व्यक्तीचा गौरव नसून हिंदवी स्वराज्याच्या विचारांचा विजय होता.

महाराजांच्या राज्यकारभाराचा पाया न्याय, समता आणि लोककल्याण होता. त्यांनी शेतकऱ्यांच्या हितासाठी अनेक उपाययोजना केल्या. स्त्रियांच्या सन्मानाचे कठोर नियम लागू केले. धर्माच्या नावावर भेदभाव न करता सर्व धर्मांचा आदर केला. त्यांच्या सैन्यात विविध जाती-धर्मांतील लोकांना समान संधी मिळत होती. म्हणूनच शिवाजी महाराज हे केवळ मराठ्यांचे नव्हे, तर सर्व समाजघटकांचे लोकनेते ठरले.

आजच्या काळात शिवरायांचे विचार अधिक महत्त्वाचे वाटतात. विज्ञान आणि तंत्रज्ञानाच्या युगात आपण प्रगती करत असलो तरी नैतिक मूल्यांची घसरण, वाढती असहिष्णुता, सामाजिक तणाव आणि स्वार्थी प्रवृत्ती ही चिंतेची बाब आहे. अशा वेळी शिवरायांचा इतिहास आपल्याला संयम, शिस्त, प्रामाणिकपणा आणि राष्ट्रनिष्ठेचा मार्ग दाखवतो.

आजचा युवक अनेक आव्हानांना सामोरा जात आहे. बेरोजगारी, स्पर्धा, नैराश्य, आर्थिक अडचणी आणि सामाजिक दबाव यामुळे अनेक जण खचून जातात. परंतु शिवाजी महाराजांचे जीवन सांगते की संकटे ही यशाच्या मार्गातील अडथळे नसून ती व्यक्तिमत्त्व घडविण्याची संधी असते. प्रतिकूल परिस्थितीतही धैर्य न गमावता योग्य नियोजन आणि अथक प्रयत्नांच्या जोरावर यश संपादन करता येते, हे शिवरायांनी आपल्या कार्यातून सिद्ध केले.

शिवाजी महाराजांनी समाजाला एकतेची शिकवण दिली. त्यांनी जाती-पातीच्या भिंतींपलीकडे जाऊन गुणवंतांना संधी दिली. आज समाजात निर्माण होणारे मतभेद, द्वेष आणि विभाजन पाहता शिवरायांचा समन्वयाचा विचार अधिकच आवश्यक वाटतो. समाजातील प्रत्येक घटकाला सोबत घेऊन विकास साधणे, हेच त्यांच्या कार्याचे वैशिष्ट्य होते.

आज राज्याभिषेक दिन साजरा करताना आपण केवळ जयघोष करून थांबता कामा नये. शिवरायांचे विचार आपल्या जीवनात उतरविणे हीच त्यांना खरी आदरांजली ठरेल. प्रामाणिकपणे काम करणे, अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवणे, समाजहिताला प्राधान्य देणे, स्त्रियांचा सन्मान राखणे, राष्ट्रप्रेम जागृत ठेवणे आणि स्वाभिमानाने जीवन जगणे हीच शिवरायांच्या विचारांची खरी पूजा आहे.

रायगडावरील सिंहासन आजही इतिहासाच्या पानांतून आपल्याशी संवाद साधते. ते आपल्याला सांगते की सत्ता ही जनतेच्या सेवेसाठी असावी, नेतृत्व हे लोककल्याणासाठी असावे आणि स्वराज्य म्हणजे केवळ शासन नव्हे तर प्रत्येक नागरिकाच्या मनातील स्वाभिमान असतो. म्हणूनच छत्रपती शिवाजी महाराज हे केवळ इतिहासातील व्यक्तिमत्त्व नाहीत; ते एक विचार आहेत, एक प्रेरणा आहेत आणि राष्ट्रनिर्मितीचा अखंड प्रवाह आहेत.

६ जून १६७४ रोजी रायगडावर उगवलेला स्वाभिमानाचा सूर्य आज साडेतीनशे वर्षांनंतरही तितक्याच तेजाने प्रकाशमान आहे. त्या तेजस्वी सूर्याला, हिंदवी स्वराज्याच्या महान शिल्पकाराला आणि रयतेच्या राजाला राज्याभिषेक दिनानिमित्त कोटी कोटी प्रणाम.

"शिवरायांचे स्मरण म्हणजे केवळ इतिहासाचे वाचन नव्हे, तर त्यांच्या विचारांचे आचरण करून समाज आणि राष्ट्र घडविण्याचा संकल्प होय.

          जय शिवराय...🚩

      शिवश्री. हसन एम. सय्यद

   (शिवचरित्रकार, समाजप्रबोधनकार)

       मोबा. 9665226824